Δελτίο Τύπου | ΑΔΕΛΦΟΙ ΚΑΡΑΜΑΖΟΦ του Φιόντορ Ντοστογέφσκι

 

ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΕΦΣKΙ

ΑΔΕΛΦΟΙ

ΚΑΡΑΜΑΖΟΦ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΡΩΣΙΚΑ:

ΕΛΕΝΗ ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Εκδόσεις ΑΓΡΑ, Δεκέμβριος 2025

Αριθμός σελίδων : 1.200, Τιμή: 44,00 Ευρώ

Σκληρόδετο με κουβερτούρα

ISBN: 978-960-505-651-3

Ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνικής δημιουργίας, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Άγρα σε αναθεωρημένη μετάφραση της Ελένης Μπακοπούλου.

«Ο Ντοστογέφσκι είναι ταυτόχρονα ο πιο λογοτεχνικός και ο πιο μανιωδώς διαβασμένος μυθιστοριογράφος από όσους διαχρονικά θεωρούμε σπουδαίους. Οι Αδελφοί Καραμάζοφ βρίσκονται στο απόγειo της τέχνης του – το τελευταίο, το μεγαλύτερο, το πλουσιότερο και πιο ευρύχωρο βιβλίο του.».

–Washington Post Book World

O ΝΤΜΙΤΡΙ, O IΒAΝ ΚΑI O AΛΕΞΕΙ ΚΑΡΑΜΑΖΟΦ, τρεις αδελφοί που φαινομενικά ζουν σε διαφορετικούς κόσμους, μοιράζονται έναν πατέρα και, μαζί του, μια απερίγραπτη ντροπή: ντροπή για την καταγωγή τους, για τη γέννησή τους. . . Ντροπή για την ίδια τους την ύπαρξη, που βυθίζει τον Ντμίτρι στον αλκοολισμό και στις υπερβολές του πατέρα του και καταδικάζει τον Ιβάν σε αμετάκλητη παραίτηση. Έπειτα, υπάρχει ο νόθος γιος, ο Σμερντιακόφ, ένας κυνικός λιμπερτίνος που ζει ως υπηρέτης στο σπίτι του πατέρα του. Ένας τους θα διαπράξει πατροκτονία. Καθώς η εξάπλωση του αθεϊσμού βυθίζει τον ρωσικό λαό σε υπαρξιακή αμφισβήτηση, ο Φιόντορ Πάβλοβιτς, ο πατέρας των τριών αδελφών, ενσαρκώνει το χάος που έχει προκληθεί από την πληγωμένη αφοσίωση στο αντικείμενο της λατρείας. Καταδικασμένος σε μια ζωή δεύτερης κατηγορίας, γίνεται παρωδία του εαυτού του. Η εξαφάνιση του Θεού δεν έχει σβήσει τη θλίψη ή την ενοχή, αλλά έχει αφήσει ακόρεστη τη δίψα για συγχώρεση : ελλείψει λύτρωσης, ο Φιόντορ ζει σαν αξιολύπητος γελωτοποιός και δρέπει το μίσος των γιών του. Μόνο ο μικρότερος, ο Αλεξέι, ανοίγει με σιγουριά το δρόμο προς μια ζωή άξια να τη ζήσει, αντιβάλλοντας στη γενικευμένη κυριαρχία της ντροπής το ζήλο του αγαθού ανθρώπου.

Εκφράζοντας τους άφατους φόβους που μας κινητοποιούν, ο Ντοστογέφσκι βρίσκει απόλυτη παρηγοριά στον πυρετό των λέξεων που ανταλλάσσονται και στην επικίνδυνη μέθη των εξομολογήσεων που ψιθυρίζονται.

Οικογενειακό δράμα, δράμα της ανθρώπινης συνείδησης, ερωτήματα για το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης, πίνακας της δυστυχίας, της υπερηφάνειας και της αθωότητας, της Ρωσίας μετά τις μεταρρυθμίσεις του 1860, όργια, θαύματα: ο πλούτος αυτού του μυθιστορήματος του Ντοστογέφσκι δεν θα εξαντληθεί ποτέ. Eίναι το τελευταίο του και θεωρείται το αριστούργημά του.

Η ιδιοφυΐα του Ντοστογέφσκι είναι τόσο πολύπλευρη που ο Ναμπόκοφ τόλμησε να γράψει ακόμη και το εξής : « Ας μην ξεχνάμε ότι ο Ντοστογέφσκι είναι πρώτα και κύρια συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων... μάστορας της αγωνίας ».

ΕΡΓΟ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ :

Γωνία τραπεζιού του Henri Fantin-Latour, 1872, Musée d’Orsay.

Λάδι σε καμβά. (λεπτομέρεια)

ΕΠΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΡΑ

    

Δελτίο Τύπου | ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΟΓΕΙΟ του Φιόντορ Ντοστογέφσκι

ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΕΦΣKΙ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΟΓΕΙΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΡΩΣΙΚΑ:

ΕΛΕΝΗ ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Εκδόσεις ΑΓΡΑ, Ιούλιος 2025

Αριθμός σελίδων : 176, Τιμή: 16,50 Ευρώ

Σκληρόδετο με κουβερτούρα

ISBN: 978-960-505-683-4

Εννοείται πως όλα τούτα τα λόγια σας τα επινόησα μόνος μου. Αυτό επίσης είναι εξαιτίας του υπογείου. Σαράντα συναπτά έτη εκεί μέσα κρυφάκουγα όλα όσα λέγατε από τις χαραμάδες. Τα ανάπλασα λοιπόν, μόνον αυτό, βλέπετε, μπορούσα, να αναπλάσω. Δεν είναι παράξενο που τα έμαθα απέξω και που πήραν λογοτεχνική μορφή...

TΕΛΗ ΜΑΡΤΙΟΥ ΤΟΥ 1864 το λογοτεχνικό-πολιτικό μηνιαίο περιοδικό Εποχή (τεύχη 1-2, 4) φιλοξένησε την εξομολόγηση ενός παράδοξου ανθρώπου. Το κείμενο, που έφερε τον τίτλο Σημειώσεις από το υπόγειο, υπέγραφε ο Φιοντόρ Ντοστογέφσκι, εκδότης του περιοδικού μαζί με τον αδελφό του Μιχαήλ.

Οι Σημειώσεις από το υπόγειο προαναγγέλλουν τα σπουδαία μυθιστορήματα της ωριμότητας του Ντοστογέφσκι. Ο ανώνυμος αφηγητής είναι η κλασική μορφή της ρωσικής λογοτεχνίας, ο πικραμένος, χαμηλόβαθμος υπάλληλος που εγκατέλειψε τη συνετή ζωή προς όφελος του μηδενισμού. Μέσα από την ταυτόχρονη επίθεση στην άθεη αστική κοινωνία και στον ουτοπικό σοσιαλισμό, τον οποίο πολλοί σύγχρονοι του Ντοστογέφσκι έβλεπαν ως εναλλακτική στην πρώτη, η ιστορία του βιβλίου εκθέτει τις δυνάμεις του παραλόγου που βρίσκονται κάτω από όλα τα ανθρώπινα εγχειρήματα, ακόμα και σε όσα εμπνέονται από υψηλά ιδανικά. Ωστόσο, και στις πιο σκοτεινές στιγμές ο Ντοστογέφσκι βρίσκει χώρο όχι μόνο για λεπτό χιούμορ αλλά και για την πιθανότητα της λυτρωτικής αγάπης, που ενσαρκώνεται σε πρόσωπα που πάσχουν, και, πάνω απ’ όλα, στον χαρακτήρα της Λίζας.

Το σύντομο αυτό έργο αποτελεί σταθμό στη βιβλιογραφία του συγγραφέα, όχι μόνο για τον τρόπο αφήγησης αλλά και, κυρίως, για τα κεφαλαιώδη φιλοσοφικά ζητήματα που θέτει, πρώτη φορά τόσο ολοκληρωμένα και άνευ περιστροφών, ζητήματα που θα ξανατεθούν στα μεγάλα μυθιστορήματά του, που έπονται και τον καταξιώνουν παγκοσμίως ως μια από τις σημαντικότερες λογοτεχνικές μορφές. Αρκετοί από τους παλιούς μα κι από τους σύγχρονους μελετητές του Ντοστογέφσκι, όπως επί παραδείγματι ο Β.Β. Ροζάνοφ, το θεωρούν «ακρογωνιαίο λίθο » του λογοτεχνικού έργου του.

Ο κριτικός και στενός φίλος του συγγραφέα Ν. Στράχοφ υπογραμμίζει ότι με την ίδια διεισδυτικότητα που κατάφερε «να κοιτάξει στην ψυχή του υπόγειου ανθρώπου, με την ίδια διεισδυτικότητα ξέρει να απεικονίσει και τις παντοειδείς εκδοχές των ηθικών ταλαντεύσεων, όλες τις μορφές οδύνης που γεννάει η ηθική αστάθεια».

«Μήπως η λογική σφάλλει ως προς το τί είναι ωφέλιμο ; Κι αν του ανθρώπου δεν του αρέσει μόνον η ευδαιμονία ; Κι αν του αρέσει ισόποσα και η κακοδαιμονία ; Μπορεί η κακοδαιμονία να είναι ακριβώς το ίδιο ωφέλιμη με την ευδαιμονία. Ενίοτε του ανθρώπου του αρέσει τρομερά η οδύνη, μέχρι πάθους, κι αυτό είναι γεγονός. Ως προς αυτό δεν χρειάζεται καν να ανατρέξουμε στην παγκόσμια ιστορία· αν είστε στ’ αλήθεια άνθρωπος κι έχετε ζήσει έστω και λίγο, ρωτήστε απλώς τον ίδιο σας τον εαυτό. Όσο για την προσωπική μου γνώμη, το να σου αρέσει μόνον η ευδαιμονία είναι μέχρι και απρεπές ».

ΕΡΓΟ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ :

Théodore Géricault (1791–1824),

Πορτραίτο νεαρού άνδρα (λεπτομέρεια)

ΕΠΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΡΑ

 

Δελτίο Τύπου | ΟΙ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΟΙ του Φιόντορ Ντοστογέφσκι

ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΕΦΣΚΙ

ΟΙ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΟΙ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΡΩΣΙΚΑ:

ΕΛΕΝΗ ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Εκδόσεις ΑΓΡΑ, Δεκέμβριος 2023

Αριθμός σελίδων : 968, Τιμή: 33,00 Ευρώ

ISBN: 978-960-505-591-2

« Το πιο μπερδεμένο και βίαιο μυθιστόρημα του Ντοστογέφσκι 

και συνάμα το πιο επιτυχημένα τραγικό».

–JOYCE CAROL OATES

« Η μεγαλύτερη επίθεση στον μηδενισμό. […]

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά επιτεύγματα της ανθρωπότητας

–ίσως και το υπέρτατο επίτευγμα–

στην τέχνη της πεζογραφίας ». 

–RONALD HINGLEY

Ο λογοτεχνικός κόσμος του Ντοστογέφσκι είναι ταραχώδης, ανησυχητικός, καταστροφικός. Θα έλεγε κανείς ότι η «απλή ζωή» φέρνει στον συγγραφέα πλήξη. Το ενδιαφέρον του κεντρίζεται από τη στιγμή που θα εκδηλωθούν τα παράδοξα της ψυχής, από τη στιγμή που οι ήρωές του θα αφήσουν το τέρας της ψυχής να αναδυθεί και να τους τραβήξει τελεσίδικα στα βάθη της αβύσσου. Οι ήρωές του είναι «μοιραίοι», στο καλό ή στο κακό. Οι χαρακτήρες που κυκλοφορούν στα μυθιστορήματά του είναι πένητες ή άρχοντες, «ξεχασμένοι», δαιμονισμένοι, μεγάλοι αμαρτωλοί, εγκληματίες – παθιασμένοι όμως σε κάθε περίπτωση. Κι ωστόσο κανένας από αυτούς δεν είναι αποκλειστικά και μόνο πλάσμα μιας καλπάζουσας φαντασίας.

Ο συγγραφέας απλώς τους εισήγαγε στον κόσμο της μυθιστορίας και μέσω αυτής προσπάθησε να καταλάβει την ψυχή τους. Αναζήτησε τις βαθύτερες αιτίες του πάθους τους, του λόγου που ωθεί τους ανθρώπους στα άκρα, άνθρωπος των άκρων κι ο ίδιος. Ό,τι πίστεψε το πίστεψε με πάθος, ό,τι πολέμησε το πολέμησε με πάθος, ακόμα κι αν αυτό τον έφερε αντιμέτωπο με το ρεύμα και με πολλούς από τους αγαπημένους του φίλους η συνεργάτες.

Από την εισαγωγή της Ελένης Μπακοπούλου

OΤΑΝ ΤΟ 1871 ΠΡΩΤΟΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΑΝ ΟΙ ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΟΙ, το κατεξοχήν πολιτικό και προφητικό μυθιστόρημα του Ντοστογέφσκι, θύελλα αντιδράσεων ξέσπασε στους λογοτεχνικούς και πολιτικούς (κατά κύριο λόγο στους επαναστατικούς) κύκλους της Ρωσίας. Μια τεράστια συζήτηση άνοιγε κι ένας πόλεμος κηρυσσόταν εναντίον του «μεταμελημένου» πρώην θανατοποινίτη συγγραφέα και πρώην κατάδικου της Σιβηρίας. Τα γεγονότα που βρήκαν απήχηση στο μυθιστόρημα ήταν η «υπόθεση Νιετσάγεφ», η δραστηριότητα της οργάνωσης «Λαϊκή Εκδίκηση» κι η δολοφονία από πέντε μέλη της ενός φοιτητή. Το ενδιαφέρον του Ντοστογέφσκι τράβηξαν οι ιδεολογικές και οργανωτικές αρχές των μηδενιστών, οι συνεργοί στο έγκλημα και η προσωπικότητα του αρχηγού τους Σ. Γ. Νιετσάγεφ. Το πλούσιο πραγματολογικό υλικό του το προσέφεραν η επαναστατική βιβλιογραφία, οι εφημερίδες της εποχής και τα πρακτικά της πολύκροτης δίκης –της πρώτης μέχρι τότε ανοιχτής πολιτικής δίκης–, οι απολογίες και τα πολιτικά μανιφέστα των κατηγορουμένων.

«Στο έργο που γράφω τώρα για το περιοδικό Ρούσκιι Βέστνικ εναποθέτω πολλές ελπίδες, όχι όμως από λογοτεχνική άποψη όσο από ιδεολογική. Θέλω να πω κάποιες σκέψεις μου, ακόμα κι αν χαθεί η καλλιτεχνική αξία του έργου αυτού. Με απασχολούν σοβαρά όσα έχουν μαζευτεί στην καρδιά και στο μυαλό. Δεν με πειράζει αν καταλήξει σε “κατηγορώ’’, εγώ θα τα έχω πει. Ελπίζω να έχει επιτυχία», γράφει στις 25 Μαρτίου 1870.

Δεν διστάζει παράλληλα να περιγελάσει, δηκτικότατα, τις «ουτοπίες» του Φουριέ, του Τσερνισέφσκι (που το κλασικό πια μυθιστόρημά του Τί να κάνουμε; είχε γίνει η βίβλος της ανήσυχης κι επαναστατικής νεολαίας), καθώς και μερικά ακόμα ιερά τέρατα της ρωσικής λογοτεχνίας όπως ο φίλος του Τουργκένιεφ κι ο Γκρανόφσκι.

Η ιστορία των Δαιμονισμένων εξελίσσεται με επίκεντρο την «αμφιλεγόμενη» προσωπικότητα του μηδενιστή Πιότρ Βερχοβένσκι (Νιετσάγεφ) και την αινιγματική και δαιμονική φιγούρα του Νικολάι Σταβρόγκιν («κακός... προσωπικότητα τραγική, χαρακτήρας που ξεχωρίζει εξαιρετικά με την ιδιομορφία του, αλλά χαρακτήρας ρωσικός... Τον πονάω», δηλώνει ο συγγραφέας, που βαθιά μέσα του κρύβει έναν Σταβρόγκιν – όπως υποστηρίζει στο ομώνυμο εξαιρετικό άρθρο του ο Μπερντιάγεφ). Τις δύο αυτές δαιμονικές φιγούρες πλαισιώνουν ο φιλελεύθερος-ιδεαλιστής και πατέρας του μηδενιστή, ο Στεπάν Τροφίμοβιτς, και οι «ιδεολόγοι» (Σάτοφ, Κυρίλλοφ, Σιγκαλιόφ). Και γύρω από αυτούς, τραγικές φιγούρες οι γυναίκες. Τρεις γυναίκες και ο «απόλυτος», «θανατηφόρος» έρωτάς τους για τον Σταβρόγκιν (για να μην αναφερθούμε στην άνευ όρων λατρεία που του δείχνει η κυριαρχική, αρχόντισσα μητέρα του, ο ανταγωνισμός, η στωικότητα, η περηφάνια, το πάθος των οποίων αποτελούν πλούσιο υλικό για μελέτη του γυναικείου ψυχισμού.

« Η ψυχή έχει σημασία, το πάθος της, η ταραχή της, η εκπληκτική ανάμειξη ομορφιάς και κακίας. Κι αν ξαφνικά οι φωνές μας γίνουν δυνατά γέλια, κι αν μας συνταράξει ο πιο βίαιος λυγμός, τί πιο φυσικό; – δεν χρειάζεται ούτε καν να το αναφέρουμε. […] Οι άνθρωποι είναι ταυτόχρονα κακοί και άγιοι, οι πράξεις τους ταυτόχρονα όμορφες και απεχθείς. Αγαπάμε και μισούμε ταυτόχρονα. Δεν υπάρχει κανένας ακριβής διαχωρισμός καλού και κακού, όπως έχουμε συνηθίσει. Συχνά, εκείνοι για τους οποίους νιώθουμε περισσότερη συμπάθεια είναι οι μεγαλύτεροι εγκληματίες, και οι πιο άθλιοι αμαρτωλοί μας προκαλούν τον πιο δυνατό θαυμασμό και αγάπη ».

–VIRGINIA WOOLF,

“The Russian Point of View”, 1925.

ΕΡΓΟ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ :

NIKOLAI YAROSHENKO, Φοιτητής,

λάδι σε καμβά (87 εκ. x 60 εκ.), 1881

ΕΠΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΡΑ

Δελτίο Τύπου | Ο ΕΦΗΒΟΣ του Φιόντορ Ντοστογέφσκι

 

ΦΙΟΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΕΦΣΚΙ

Ο ΕΦΗΒΟΣ

Μετάφραση : ΕΛΕΝΗ ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Εισαγωγή : GEORGES NIVAT

Εκδόσεις ΑΓΡΑ, Ιούνιος 2022

Αριθμός σελίδων : 808, Τιμή : 32,00 Ευρώ

ISBN: 978-960-505-391-8

 

Το προτελευταίο μυθιστόρημα του Ντοστογέφσκι, άδικα παραγνωρισμένο, είναι η φωτισμένη εξομολόγηση ενός μοναχικού εφήβου. Ο αφηγητής και πρωταγωνιστής Αρκάντι Ντολγκορούκι είναι ένας αφελής νεαρός, φιλόδοξος και πείσμων. Νόθος γιος ενός ξεπεσμένου γαιοκτήμονα και μιας δουλοπάροικης, που τον κακομεταχειρίστηκαν στο σχολείο ο δάσκαλος και οι συμμαθητές του, κλείνεται σε μια μεγαλομανή απομόνωση και βυθίζεται σε χαώδεις στοχασμούς, όπου ανακατεύονται το φάντασμα του πλουτισμού, η εμμονή με την αριστοκρατία και το μυστικιστικό ντελίριο.

Καίγεται από τον πόθο να αποκαλύψει τα σφάλματα του πατέρα του, που ελάχιστα τον γνωρίζει, αλλά και να κερδίσει την αγάπη του. Ταξιδεύει στην Αγία Πετρούπολη για να συναντήσει τη «συμπτωματική οικογένειά » του, που έχει κατακλύσει τα όνειρά του. Με μια αόριστη επιθυμία για επικοινωνία και επαφή, οπλισμένος με ένα μυστηριώδες γράμμα που πιστεύει ότι του δίνει δύναμη πάνω στους άλλους, έρχεται σε αντιπαράθεση με όλους και με όλα, χωρίς όμως τα αποτελέσματα που ονειρευόταν. Και όλα αυτά με φόντο τις ερωτικές ίντριγκες της πετρουπολίτικης κοινωνίας.

Το μυθιστόρημα διατρέχουν αναφορές σε επαναστατικά μοτίβα, στα οδοφράγματα του Παρισιού του 1848, στη Γαλλική Κομμούνα, στο φάσμα των Ρότσιλντ και του υπέρμετρου πλουτισμού, στους στοχαστές Ρουσσώ, Φουριέ, Γκέρτσεν, Μπακούνιν και Προυντόν, στους Ρώσους συγγραφείς με τους οποίους συνδιαλέγεται ο Ντοστογέφσκι –Πούσκιν, Γκόγκολ, Τουργκένιεφ, Τολστόι– αλλά και στον Μπαλζάκ.

Το αριστουργηματικό αυτό ηθογραφικό μυθιστόρημα, γεμάτο έξαρση και πάθος, συνδυάζει το τραγικό με το κωμικό. Συλλαμβάνει την πληθωρικότητα και τις απογοητεύσεις της εφηβείας, την ευδαιμονία και την κακοδαιμονία της, την αστάθεια και την εκρηκτικότητά της.

Ο Έφηβος γράφτηκε το 1875 και συναρμόζει τέλεια ανάμεσα στους Δαιμονισμένους και τους Αδελφούς Καραμάζοφ. Δημοσιεύτηκε την ίδια χρονιά με την Άννα Καρένινα του Τολστόι.

 

Διαβάζοντας τον Έφηβο, ο αναγνώστης προσλαμβάνει την αίσθηση κάποιου χάους και διαταραχής. ένας όρος έρχεται άμεσα στο μυαλό, η μεταμοντέρνα ευαισθησία, η αναπαράσταση του κόσμου ως χάους, αδειασμένου από αξίες και νόημα, ο «χάοσμος» (chaosmos) του Τζέημς Τζόυς. Μόνο στις αρχές του 20ου αιώνα ο Νικολάι Μπερντιάεφ δηλώνει ότι ο Έφηβος είναι ένα από τα λαμπρότερα μυθιστορήματα του Ντοστογέφσκι.

Ο Χέρμαν Έσσε γράφει ότι τον συνεπήρε η γενική ατμόσφαιρα που υπάρχει στο βιβλίο, μια ατμόσφαιρα όπου εκφράστηκαν οι έγνοιες και τα προβλήματα μιας ολόκληρης γενιάς, ενός κόσμου που βασανίστηκε από σκοτεινούς εφιάλτες στο μεταίχμιο της πραγματικότητας και του ονείρου.

Αντιστρέφοντας τον τίτλο του Τουργκένιεφ σε « Γιοι και πατέρες », ο Ντοστογέφσκι ομολογεί στο Ημερολόγιο ενός συγγραφέα ότι ο Έφηβος ήταν μια πρώτη δοκιμή της δικής του ιδέας για τους Πατέρες και γιους. Βεβαίως μπορεί να ανιχνεύσει κανείς δείγματα στους Δαιμονισμένους και στο ίδιο το Έγκλημα και τιμωρία, αλλά όπως φαίνεται ο Έφηβος είναι το μυθιστόρημα- κλειδί γι’ αυτό το θέμα, όχι όπως στον Τουργκένιεφ αλλά αντεστραμμένο. Στους Πατέρες και γιους το πρόβλημα των γενεών δείχνεται μέσα από τα μάτια ενός αντικειμενικού συγγραφέα, ενώ στον Ντοστογέφσκι είναι κάπως διαφορετικό : Παρακολουθεί κανείς το πρόβλημα από μέσα. Σε όλο το μυθιστόρημα ο γιος μελετάει τον πατέρα, προσπαθεί να καταλάβει τον πατέρα.

« Με την πληθωρική δράση του, τους πολλούς χαρακτήρες του, την ένταση των παθών που περιγράφει και τις καταιγιστικές αντιπαραθέσεις του, ο Έφηβος είναι το μυθιστόρημα του Ντοστογέφσκι που σε αιχμαλωτίζει περισσότερο από όλα».

–Konstantin Mochulsky, συγγραφέας

Γραμμένος το 1875, δηλαδή λίγο πριν από τους Αδελφούς Καραμάζοφ, ο Έφηβος κατά κάποιον τρόπο προοικονομεί τον ανθρωπότυπο του επαναστατημένου Αλιόσα που θα δούμε να πρωταγωνιστεί στο επόμενο μυθιστόρημα, ενώ ταυτόχρονα φέρει έντονα εντός του τους επιβλητικούς χαρακτήρες που συναντάμε στα προηγούμενα ντοστογεφσκικά μυθιστορήματα, τα γοητευτικά αποτυπώματα του ορμητικού Σταυρόγκιν, που εδώ βρίσκουμε στον Βερσίλοφ, και τις μύχιες αρετές του καλοκάθαγου προσκυνητή, μιας γεροντικής εκδοχής του πρίγκιπα Μίσκιν, που συναντάμε στο πρόσωπο του θετού πατέρα του Ντολγκορούκι Μακάρ Ιβάνοβιτς. Κυρίως όμως το βιβλίο ανιχνεύει τις προϋποθέσεις μιας δαντικής κόλασης βγαλμένης κατευθείαν από τα υπόγεια και τα ασφυχτικά δωμάτια, όπου συμβαίνουν υπαρξιακές συζητήσεις, κρυφές συνομιλίες, φονικές σχεδόν αντιπαραθέσεις, ακόμα και αυτοκτονίες. Η κεντρική διαφορά είναι ότι το τραγικό αντισταθμίζεται για πρώτη φορά από ένα έντονο νεανικό χιούμορ αλλά και από μια ελευθεριακή, σχεδόν σαιξπηρικού τύπου ατμόσφαιρα που δεν απαντά σε κανένα σχεδόν έργο του Ντοστογέφσκι, καθώς οι αφηγηματικές αρχές του, για τις οποίες τόσο έντονα τον κατηγόρησαν, εδώ είναι πολύ πιο χαλαρές. Αυτή όμως είναι η κύρια αρετή του Εφήβου και το μεγαλείο του.

–ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ , εφημ. LiFO, 26.5.2022

ΕΡΓΟ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ

AGNOLO BRONZINO

Πορτραίτο ενός γλύπτη ( λεπτομέρεια).

Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι / SuperStock.

ΕΠΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΡΑ