ETEL ADNAN
Είναι αλήθεια πως οι χειρουργικοί σου πύραυλοι χτύπησαν μουσεία και βιβλιοθήκες, καθώς και άοπλους πολίτες. Συνεπώς οποιοδήποτε μάθημα Ιστορίας πάει στην περίπτωσή σου χαμένο. [...]
ΤΟ ΜΟΜΠΥ ΝΤΙΚ ΕΙΝΑΙ Η ΒΙΒΛΟΣ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΨΥΧΗΣ. Τα λέει όλα. Θα έπρεπε να διαβάζεται σε όλες τις εκκλησίες της Αμερικής, στα σχολεία, στα σπίτια. Είναι ο πυρήνας της ψυχής ενός έθνους που θεμελιώθηκε σε μια διπλή κολυμπήθρα: τη γενοκτονία των Ινδιάνων, αφενός, και ένα πολιτισμένο, θαυμαστό σύνταγμα, αφετέρου. Σήμερα η Αμερική βρίσκεται στη θέση του Αχαάβ. Μάχεται μιαν ακίνητη, πανταχού παρούσα, δυσυπότακτη λευκή φάλαινα. Ο Αχαάβ έχει τεχνολογικό πλεονέκτημα έναντι της φάλαινας. Στην πραγματικότητα, και θέλει και μπορεί να εξαλείψει το ωκεάνιο αυτό πλάσμα. [...]
Ο Αχαάβ στην οργισμένη τρέλα του για εκδίκηση είναι ένας εμμονικός άνθρωπος. Περιστοιχίζεται από εμφανώς περιπλοκότερες προσωπικότητες από τη δική του. Είναι μια επιβλητική μορφή, ένα μνημείο εκδικητικής επιθυμίας. Πρόκειται να κάνει κομμάτια το πλήρωμα και το πλοίο του πάνω στα κόκαλα της φάλαινάς του・ δεν υπάρχει χώρος για διάλογο, πόσο μάλλον για έλεος στην ψυχική του κατάσταση, στο δικό του σύμπαν. [...]
Θα πιάσω την έκδοσή μου του Μόμπυ Ντικ που περιμένει σιωπηλή στο ράφι και θα βυθιστώ στις σκέψεις του Ισμαήλ, γιατί αισθάνομαι πως είμαι, πως είμαστε όλοι, σε έναν ωκεανό, μια ατελείωτη νύχτα, μια νύχτα μεγαλύτερη απ’ τη νύχτα, ένα ακαθόριστο διάστημα στο σκοτάδι, και έχουμε ανάγκη να ακούσουμε τη φωνή του Ισμαήλ, να ακούσουμε τον Κουίκουεγκ να μιλάει, να αντικρίσουμε την έναστρη νύχτα ενώ διαβάζουμε ή ακούμε κάποιον να διαβάζει, κοντά μας, φωναχτά, το αμερικανικό αριστούργημα του Μέλβιλ, να αφουγκραστούμε την ψυχή αυτής της ηπείρου να εκφράζεται σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια, και τη μιζέρια, σε εκείνες τις σελίδες όπου αναβιώνει η παράξενη μονομαχία μεταξύ του Αχαάβ και του Μόμπυ Ντικ, ενώ εμείς αγναντεύουμε από το βαπόρι. Μέσα στην καταιγίδα.
Ποιούς άλλους χαροποιείς φέρνοντας μιαν αποκάλυψη; Φέρνεις καλά νέα στ’ αυτιά όσων κηρύττουν τον Αρμαγεδδώνα, σ’ όλους εκείνους που λαχταρούν να δουν στις οθόνες τους ένα αληθινό θέαμα που θα ξεπερνά σε καταστροφή τα πιο τρελά τους όνειρα. Τέτοιοι ψυχοπαθείς θα σύρουν τον κόσμο στον δικό τους στόχο προκειμένου να εκπληρωθεί η προφητεία. [...]Είσαι, πράγματι, από εκείνους τους πολύ πλούσιους ανθρώπους που μπορούν να πάνε στις ιπποδρομίες, να στοιχηματίσουν σε κάθε άλογο, κι ύστερα να ισχυριστούν πως υπήρξαν απλώς τυχεροί που κέρδισε το άλογό τους. Αυτό ακριβώς αποκαλούμε κίβδηλη νίκη. [...]Εσύ είσαι τόσο σοβαρός, και ταυτισμένος με ένα πρόσωπο τόσο σοβαρό, είσαι τόσο απασχολημένος με την ηδονή της θανάτωσης μιας ολόκληρης χώρας –μιας χώρας που δεν σου έκανε ποτέ την παραμικρή γρατζουνιά– για ν’ ασχοληθείς με ιστορίες για την αγάπη και τη ζωή. [...]Πλοία θα συνεχίσουν να διατρέχουν τις ανοιχτές θάλασσες, να σκοτώνουν φάλαινες, να πλουτίζουν και να βυθίζονται. Τεθωρακισμένα θα συνεχίσουν να κατακτούν ερήμους, να σκοτώνουν και να καταστρέφουν, κι η καυτή άμμος θα σηκώνεται ενώ οι άνθρωποι θα παραείναι νεκροί για να σηκωθούν. Το τέλος, όμως, θα είναι πάντα το ίδιο.Εσύ, ο Αχαάβ, κι εγώ, ο Μόμπυ Ντικ η φάλαινα, έχουμε πάψει να υπάρχουμε. Τα φαντάσματά μας, όμως, έχουν επιστρέψει στη γη για να επαναλάβουν τις τρέλες τους. Τους παρακολουθούμε, λες και είναι ηθοποιοί σε αιμοσταγή ταινία, στην πράξη όμως οι καλύτεροι άνθρωποι της Ανατολής σφαγιάζονται, και η σφαγή αυτή είναι πέρα για πέρα αληθινή, και το αίμα τους βάφει τα δυό ποτάμια του Παραδείσου, και οι αυτουργοί τούτης της Αποκάλυψης θα είναι επονείδιστοι στους αιώνες των αιώνων. [...]
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Η ΕΤΕΛ ΑΝΤΝΑΝ γεννήθηκε στη Βηρυτό το
1925 και πέθανε στο Παρίσι το 2021. Ήταν συγγραφέας και ζωγράφος. Τη δεκαετία
του 1950 ξεκίνησε σπουδές φιλοσοφίας στη Σορβόννη · συνέχισε στο Μπέρκλυ και
στο Χάρβαρντ. Εγκαταστάθηκε στην Καλιφόρνια, πήρε την αμερικανική υπηκοότητα
και άρχισε να διδάσκει φιλοσοφία. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960
ζωγράφιζε μικρά τοπία, αφηρημένα, παλλόμενα από ζωή, με χρώμα. Χάρη στη
συμμετοχή της στο κίνημα των ποιητών ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ, άρχισε να
γράφει ποιήματα και έγινε, σύμφωνα με τα λόγια της, «μια Αμερικανίδα ποιήτρια».
Το 1972 επέστρεψε στη Βηρυτό και εργάστηκε ως πολιτιστική συντάκτρια στον Τύπο.
Έμεινε στον Λίβανο ως το 1976. Το 1977 το πεζογράφημά της Σιττ Μαρί -Ροζ δημοσιεύθηκε
στο Παρίσι. Την ίδια χρονιά επέστρεψε στην Καλιφόρνια.
Το λογοτεχνικό της έργο, γραμμένο στα
αγγλικά και στα γαλλικά, περιλαμβάνει περίπου είκοσι βιβλία σε καθεμιά από τις
δύο γλώσσες. Οι σημαντικότερες λογοτεχνικές της διακρίσεις περιλαμβάνουν :
Βραβείο France-Pays Arabes για το Sitt Marie-Rose (1977)・ Arab American Book Award για το σύνολο του έργου της και PEN Oakland
Award για το Master of the Eclipse (2010)・ California Book
Award for
Poetry για τη συλλογή Sea
and Fog
και Lambda Literary Award για το σύνολο
του έργου της ως ομοφυλόφιλης συγγραφέως (2013). Το 2014 αναγορεύτηκε Ιππότης
των Γραμμάτων και των Τεχνών της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Ποιήματά της έχουν μελοποιηθεί από
σύγχρονους συνθέτες, όπως ο Βρετανός Gavin Bryars, και έχουν παρουσιαστεί σε διεθνή φεστιβάλ.
Εργάστηκε επίσης για το θέατρο. Μεταξύ άλλων, έγραψε για τον Αμερικανό
σκηνοθέτη Bob Wilson το γαλλικό κείμενο της πολύγλωσσης όπεράς του CIVIL warS
το 1987. Το ποίημά της Τζενίν διασκευάστηκε και παρουσιάστηκε στο Θέατρο
Άττις του Θεόδωρου Τερζόπουλου στην Αθήνα το 2005 και ξαναπαίχτηκε σε ενιαία
σύνθεση με το κείμενο Ιώ το 2019. Έργο της βασισμένο στο ποίημα To Be in a Time of War, με κείμενα του
Heiner Müller, παραστάθηκε στο Forum
Freies Theater
στο Ντύσσελντορφ, το Βερολίνο και στη Βηρυτό το 2011.
Συμμετείχε στη 14η Μπιενάλε της
Κωνσταντινούπολης το 2015 με το χειρόγραφο κείμενο σε μορφή leporello Σχετικά
με το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Πέθανε στο Παρίσι το 2021.
